Koncepcja przywrócenia miastu 40-hektarowego obszaru po dawnych zakładach FAT i Hutmen znalazła się w finale New European Bauhaus Prizes 2026. Jej autorką jest absolwentka Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej.

Adriana Mrozińska ukończyła w tym roku anglojęzyczny kierunek Architecture and Urban Planning. W ramach pracy magisterskiej przygotowała projekt „Living Factory – Industrial Regeneration”, przedstawiający kompleksową koncepcję przekształcenia terenów poprzemysłowych we Wrocławiu.

Jej pomysł został zakwalifikowany do finału konkursu organizowanego przez Komisję Europejską w kategorii „Arts, Culture, and Heritage as Drivers of Change”. Jest jedną z ośmiu prac wybranych w ścieżce NEB Rising Stars, przeznaczonej dla twórców do 30. roku życia z całej Europy.

Otwieranie „wyspy”

Teren dawnych zakładów przemysłowych, mimo położenia w środku Wrocławia, funkcjonuje obecnie jako odizolowana od otoczenia „miejska wyspa” – zamknięta, trudno dostępna i pozbawiona ciągłości z sąsiednimi dzielnicami.

– Zaproponowałam przekształcenie tego terenu w otwartą, wielofunkcyjną i aktywną przez całą dobę część miasta, w której współistnieją mieszkania, miejsca pracy, usługi, kultura, działalność twórcza i przyroda – wylicza Adriana Mrozińska, absolwentka Wydziału Architektury. – Zamiast całkowitego wyburzenia zabudowy przemysłowej założyłam jej twórczą adaptację.

Projekt, przygotowany pod kierunkiem dr. inż. arch. Wojciecha Januszewskiego, pokazuje, jak można przekształcać tereny poprzemysłowe z poszanowaniem dziedzictwa miejsca i potrzeb mieszkańców.

Historyczne ceglane hale i stalowe konstrukcje stają się w tej koncepcji przestrzenią dla lokalnej przedsiębiorczości, warsztatów, pracowni artystycznych, start-upów i niewielkich firm.

Projektowanie z mieszkańcami

Konkurs promuje projekty realizujące założenia Nowego Europejskiego Bauhausu. Pokazują one, jak przekształcać europejskie miasta, by odpowiadały na wyzwania klimatyczne, podnosiły jakość życia i sprzyjały budowaniu lokalnych wspólnot.

W te założenia wpisała się praca Adriany Mrozińskiej. Zaproponowane rozwiązania poprzedziła ona analizami przestrzennymi, komunikacyjnymi, społecznymi i środowiskowymi.

– Przygotowując projekt, rozmawiałam z przedstawicielami osób mieszkających w sąsiedztwie tego terenu. Współpraca z Radą Osiedla Grabiszyn-Grabiszynek pozwoliła mi lepiej zrozumieć, co jest ważne dla lokalnej społeczności – podkreśla finalistka konkursu.

W odpowiedzi na głosy dotyczące możliwego nadmiernego zagęszczenia zabudowy autorka zwiększyła w projekcie rolę ogólnodostępnej zieleni, przestrzeni wspólnych i lokalnych usług.

Holenderskie analizy, uniwersalne zasady

Praca Adriany Mrozińskiej obejmuje trzy powiązane skale projektowe: generalny plan urbanistyczny terenu, szczegółową koncepcję dzielnicy „Living Factory” oraz projekt architektonicznej adaptacji historycznych hal. 

– Wyzwaniem była dla mnie skala projektu – przyznaje absolwentka PWr. – 40 hektarów, zabudowa o różnej wartości historycznej i trzy poziomy opracowania. Poradziłam sobie z tym, pracując etapami. Najpierw ustaliłam zestaw uniwersalnych zasad, a potem trzymałam się ich konsekwentnie, coraz bardziej precyzyjnie je opracowując.

Kluczowe okazały się badania porównawcze, które przeprowadziła w holenderskim Eindhoven. Na ich podstawie sformułowała dwanaście uniwersalnych zasad regeneracji obszarów poprzemysłowych, możliwych do wykorzystania w różnych miastach Europy Środkowo-Wschodniej.

– Nie chciałam, żeby moje rozwiązanie ograniczało się do jednego miejsca – mówi Adriana Mrozińska. – Zasady, które wyprowadziłam z analiz czterech przypadków z Eindhoven, miały od początku działać jako strategia, którą można przenosić do innych kontekstów, a nie tylko jako uzasadnienie decyzji podjętych dla FAT i Hutmen.

Zielony kręgosłup

Istotną częścią koncepcji jest „zielony kręgosłup” dzielnicy. Ma on otworzyć dawny teren przemysłowy, połączyć go z sąsiednimi osiedlami i poprowadzić w stronę Parku Grabiszyńskiego. 

Zielone ciągi, ogrody deszczowe i powierzchnie biologicznie czynne mają ograniczać efekt miejskiej wyspy ciepła, poprawiać przewietrzanie, zatrzymywać wodę oraz zwiększać bioróżnorodność.

– Najważniejsze było dla mnie przekonanie, że tkanka miejska powinna być stale żywa, a dziedzictwo przemysłowe nie powinno w tym przeszkadzać – podsumowuje Adriana Mrozińska. – Zależało mi na tym, aby stare hale nie stały się własnym pomnikiem, tylko żeby dalej generowały życie i tożsamość miejsca, ale w nowej formie.

Ostateczne wyniki tegorocznej edycji New European Bauhaus Prizes, obejmujące rozstrzygnięcie konkursu jurorskiego oraz zakończonego już głosowania publicznego, zostaną ogłoszone jesienią 2026 r.

bsol