Prof. Bartosz Zajączkowski z Wydziału Mechaniczno-Energetycznego został laureatem Nagrody Ministra Nauki 2026. Nasz naukowiec odebrał wyróżnienie za znaczące osiągnięcia w działalności naukowej podczas Gali Nauki Polskiej 2026.

Wydarzenie, które zorganizowano w Teatrze Polskim w Warszawie, było częścią obchodów Dnia Nauki Polskiej (19 lutego). To święto, ustanowione w 2020 r., jest okazją do upamiętnienia osiągnięć najwybitniejszych polskich uczonych, którzy na stałe wpisali się w historię nauki, dokonując przełomowych odkryć w różnych dziedzinach. Jest ono także wyrazem uznania dla współczesnych polskich badaczy, a także inspiracją do podejmowania przedsięwzięć naukowych oraz wzmacniania zainteresowania nauką i jej popularyzowania w społeczeństwie.

Podczas gali dr Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego uhonorował laureatów w pięciu prestiżowych kategoriach: za znaczące osiągnięcia w zakresie działalności naukowej, dydaktycznej, wdrożeniowej, organizacyjnej oraz za całokształt dorobku.

Jednym z wyróżnionych w tym roku został prof. Bartosz Zajączkowski z Wydziału Mechaniczno-Energetycznego Politechniki Wrocławskiej.

Przyznana naszemu naukowcowi nagroda jest wyrazem uznania dla jego nowatorskich badań, które mają kluczowe znaczenie dla współczesnej inżynierii cieplnej, chłodniczej oraz transformacji energetycznej.

Chłodzenie w erze ocieplenia klimatu

Prof. Bartosz Zajączkowski z Katedry Techniki Cieplnej od lat rozwija badania nad zjawiskami decydującymi o skuteczności procesów obniżania temperatury. W dobie ocieplającego się klimatu i rosnącego zapotrzebowania na chłodzenie jego prace koncentrują się na zwiększaniu efektywności energetycznej oraz ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych.

– Chłodzenie staje się jednym z kluczowych wyzwań transformacji energetycznej. Musimy projektować systemy, które będą nie tylko wydajne, ale też możliwie najmniej obciążające środowisko – podkreśla prof. Bartosz Zajączkowski.

Od ponad dekady opracowuje on nowe technologie oparte na zaawansowanym modelowaniu wymiany ciepła, z wykorzystaniem obliczeń numerycznych i metod sztucznej inteligencji. Szczególną uwagę poświęca złożonym układom z przepływami wielofazowymi i przemianami fazowymi.

W utworzonym przez siebie Laboratorium Intensyfikacji Procesów Wielofazowych prowadzi badania podstawowe i aplikacyjne, w tym eksperymenty w warunkach subatmosferycznych.

Jednym z ważnych kierunków jest wykorzystanie nanocieczy stabilizowanych surfaktantami do intensyfikacji wymiany ciepła oraz rozwój metodyki analizy wrzenia wody jako naturalnego czynnika roboczego w rurowych systemach chłodzenia. Wyniki tych prac publikowane są w renomowanych czasopismach z obszaru thermal science and engineering i stanowią podstawę do projektowania bardziej sprawnych, mniej emisyjnych urządzeń.

– Naszym celem jest łączenie badań fundamentalnych z rozwiązaniami, które realnie mogą poprawić sprawność istniejących instalacji i ograniczyć ich energochłonność. Szukamy metod, które pozwolą zwiększać efektywność bez konieczności kosztownych przebudów systemów – zaznacza naukowiec z W9.

Przemiany fazowe i nanotechnologie

Istotnym obszarem badań prof. Zajączkowskiego są nanociecze i ferronanociecze, analizowane w podejściu pasywnym i aktywnym. W badaniach nad gejzerowaniem nanocieczy obserwowano powstawanie trwałych nanoporowatych struktur na powierzchniach grzewczych, co może zwiększać sprawność instalacji bez ich przebudowy. Kierunek ten rozwija w grancie Preludium Bis, który przyznało mu Narodowe Centrum Nauki.

W podejściu aktywnym badane są ferronanociecze, umożliwiające sterowanie wymianą ciepła za pomocą zewnętrznego pola magnetycznego. Otwiera to drogę do projektowania adaptacyjnych układów cieplnych reagujących na zmienne warunki pracy.

– Możliwość kontrolowania intensywności wymiany ciepła przy użyciu pola magnetycznego daje zupełnie nowe perspektywy projektowania układów chłodzenia – bardziej elastycznych i dostosowujących się do aktualnych potrzeb – wyjaśnia prof. Bartosz Zajączkowski.

Całość prowadzonych prac tworzy spójny program badawczy – od eksperymentalnych analiz transportu ciepła i przemian fazowych, po rozwiązania wykorzystujące nanotechnologie i sterowanie magnetyczne. Celem jest ograniczenie energochłonności chłodzenia oraz zwiększenie sprawności istniejących systemów.

Naukowiec otwarty na współpracę międzynarodową

Działalność prof. Bartosza Zajączkowskiego ma wyraźny wymiar międzynarodowy. Od 2019 r. działa on w strukturach Międzynarodowego Instytutu Chłodnictwa, a od 2023 r. pełni funkcję wiceprzewodniczącego Komisji B2. Od 2024 r. uczestniczy także w pracach European Two-Phase Flow Group, skupiającej ekspertów z Europy, Ameryki i Japonii.

Doświadczenie zdobywał m.in. w SINTEF w Oslo, RICOH w Jokohamie, San Diego State University oraz w firmie Stirling Cryogenics w Holandii (program Marie Curie). Brał udział w programie Top 500 Innovators: Science – Management – Commercialization na Stanford University oraz w europejskich sieciach COST.

Kieruje zespołem młodych naukowców i rozwija współpracę z ośrodkami m.in. we Francji, Niemczech, Hiszpanii, Włoszech, Irlandii i Norwegii. Jego doktoranci regularnie odbywają staże w zagranicznych laboratoriach, realizowane są także przewody doktorskie w trybie co-tutelle, a zagraniczni studenci i doktoranci odbywają staże we wrocławskim laboratorium.

Prof. Bartosz Zajączkowski (Wydział Mechaniczno-Energetyczny)

Kierownik Katedry Techniki Cieplnej na Politechnice Wrocławskiej i lider zespołu badawczego zajmującego się chłodnictwem i pompami ciepła.

Absolwent Wydziału Mechaniczno-Energetycznego Politechniki Wrocławskiej (2003, kierunek mechanika i budowa maszyn, specjalność aparatura procesowa). Stopień doktora w dziedzinie nauk technicznych w dyscyplinie mechanika uzyskał w 2009 roku. W 2018 r. otrzymał stopień doktora habilitowanego w dziedzinie nauk technicznych, w dyscyplinie budowa i eksploatacja maszyn, za cykl prac dotyczących problematyki wymiany ciepła i masy w systemach sorpcyjnych.

Od początku kariery zawodowej związany jest z Politechniką Wrocławską. Doświadczenie międzynarodowe zdobywał podczas pobytów naukowych w SINTEF w Oslo (2004), RICOH w Jokohamie (2005), San Diego State University w USA (2009) oraz Stirling Cryogenics w Holandii w ramach programu Marie Curie (2009–2010). W 2012 roku uczestniczył w programie Top 500 Innovators: Science – Management – Commercialization na Stanford University. Prowadzi aktywną współpracę międzynarodową z ośrodkami we Francji (INSA Lyon, Université de Rennes 1, CNAM Paryż), Niemczech (ILK Dresden), Hiszpanii (Universitat Jaume I Castellón), Włoszech (CNR Messyna), Irlandii (Trinity College Dublin) oraz Norwegii (HVL Bergen).

Praca naukowa prof. Zajączkowskiego koncentruje się na nowoczesnych technologiach wymiany ciepła, w których klasyczne procesy inżynierii cieplnej łączy z nanotechnologią i badaniami nad strukturyzowanymi powierzchniami grzewczymi. Prowadzi badania eksperymentalne nad przemianami fazowymi i przepływami wielofazowymi ciecz–gaz oraz ciecz–ciało stałe, ze szczególnym uwzględnieniem wrzenia i kondensacji, a także ich zastosowań w systemach chłodniczych, trigeneracyjnych i instalacjach odzyskujących ciepło odpadowe.

W obszarze jego zainteresowań znajdują się również nanociecze i ferronanociecze, których szczególne własności wykorzystuje do sterowania procesami cieplnymi oraz do kontrolowanej depozycji nanomateriału na powierzchniach wymiany ciepła. Równolegle rozwija badania nad materiałami zmiennofazowymi (PCM) stosowanymi do akumulacji i magazynowania ciepła.

Nowym kierunkiem jego prac jest zastosowanie metod uczenia maszynowego do predykcji i optymalizacji procesów cieplnych oraz projektowania adaptacyjnych, wysokoefektywnych urządzeń energetycznych.

Był promotorem dwóch zakończonych przewodów doktorskich oraz promotorem pomocniczym w dwóch kolejnych. Obecnie prowadzi cztery dalsze doktoraty. Troje jego doktorantów uzyskało finansowanie badań w ramach grantów NCN Preludium, a w 2024 roku dwoje znalazło się w gronie najlepszych doktorantów wyróżnionych nagrodą Rektora Politechniki Wrocławskiej.

Kierował projektami badawczymi finansowanymi przez Narodowe Centrum Nauki (Opus i Preludium Bis), a także projektami komercyjnymi, których efektem było opracowanie i wdrożenie instalacji adsorpcyjnych i absorpcyjnych zasilanych ciepłem sieciowym. Aktywnie działa w europejskich sieciach badawczych: był członkiem komitetów zarządzających COST Action CA15119 NANOUPTAKE, COST Action CA16144 RESTORE, a także COST Innovators Grant CIG-15119.

Dorobek naukowy prof. Zajączkowskiego obejmuje ponad 130 publikacji, w tym 42 w czasopismach z listy JCR. Jest również autorem patentu krajowego dotyczącego nośników czynnika aktywnego.

W latach 2020–2024 pełnił funkcję prodziekana ds. ogólnych, a od 2024 roku jest prodziekanem ds. współpracy i nauki na Wydziale Mechaniczno-Energetycznym. Aktywnie działa w gremiach międzynarodowych i krajowych: jest wiceprzewodniczącym Commission B2 International Institute of Refrigeration, członkiem Commission B1 i D1, przez osiem lat przewodniczącym Komitetu Technicznego nr 5 ds. chłodnictwa przy Polskim Komitecie Normalizacyjnym, a także członkiem Academia Professorum Iuniorum (2025–2026). Pełni funkcje recenzenta w agencjach grantowych oraz w międzynarodowych czasopismach naukowych.

Prof. Bartosz Zajączkowski prowadzi zajęcia dydaktyczne i prace dyplomowe z zakresu chłodnictwa i inżynierii cieplnej. Jest również wykładowcą w Szkole Doktorskiej, gdzie prowadzi kurs poświęcony przygotowywaniu i pisaniu wniosków grantowych. Członek Unite! Academic Board in Energy.

Prywatnie pasjonat zdrowego trybu życia oraz biegania długodystansowego, ukończył kilkanaście maratonów, m.in. w Nowym Jorku, Chicago i Berlinie. Obecnie aktywnie przygotowuje się do startu w maratonie w Londynie (kwiecień 2026).