Międzynarodowa grupa studentów w osiem dni intensywnej pracy zaprojektowała i zbudowała siedem konstrukcji, głównie z tektury i drewna. Ich prezentacja zakończyła kolejną edycję warsztatów ProtoLAB na Politechnice Wrocławskiej, tym razem pod hasłem „Connection”.

ProtoLAB to organizowane od 2018 r. na Wydziale Architektury (W1) międzynarodowe warsztaty projektowo-budowlane. Uczestniczący w nich studenci z różnych stron świata w krótkim czasie przechodzą przez cały cykl tworzenia małych obiektów architektonicznych: od idei, pierwszych szkiców i dyskusji, przez rysunki techniczne i detale konstrukcyjne aż po budowę obiektów.

W tym roku udział wzięło 60 studentów około 20 narodowości z 12 uczelni: Politechniki Wrocławskiej, Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, TU Darmstadt (Niemcy), TU Graz (Austria), Grenoble National School of Architecture (Francja), KTH Stockholm (Szwecja), Politecnico di Torino (Włochy), Universidade de Évora (Portugalia), Ankara Yıldırım Beyazıt University (Turcja), Yaşar University (Turcja) oraz Tohoku University (Japonia).

Od koncepcji do realizacji

Pierwsze trzy dni studenci spędzili na pracy koncepcyjnej nad swoimi pomysłami i udziale w wykładach, m.in. arch. Piotra Pańczyka – absolwenta PWr, uczestnika warsztatów w 2017 r., dziś architekta prestiżowej nowojorskiej pracowni Skidmore, Owings & Merrill. Odbyli też szkolenia, m.in. z obsługi narzędzi budowlanych. 

– Najciekawsze rzeczy działy się w fazie budowlanej warsztatów, na przykład gdy okazywało się, że zaprojektowane rozwiązania nie działają, lub że zapomniano o ważnych elementach konstrukcji czy połączeniach między materiałami – komentuje główny organizator, dr inż. arch. Jerzy Łątka z W1. – W takich momentach trzeba było kreatywnie rozwiązywać problemy techniczne, poprawiać i walidować projekty, a czasem nawet zmienić koncepcję.

Prace budowlane pod okiem 15 tutorów trwały cztery dni, a w dniu przerwy studenci mogli wziąć udział w spacerze architektonicznym i wykładzie prof. Łukasza Wojciechowskiego z W1 o współczesnej architekturze Wrocławia.

Miejsca połączeń

Hasło przewodnie „Connection” (połączenie) odnosiło się do współpracy w zróżnicowanych zespołach i było interpretowane na wiele sposobów: jako połączenia materialne, społeczne i techniczne. Uczestnicy pracowali nad siedmioma projektami, z których każdy inaczej interpretował to hasło, był związany z innym zagadnieniem społecznym i architektonicznym.

Jeden z projektów, Connection Point, to miejsce do spotkań i szkoleń dla wolontariuszy działających na rzecz Stowarzyszenia Tratwa, opiekującego się terenem Czasoprzestrzeni. Projekt pod opieką prof. Ekrem Bahadır Çaliş z Ankara Yildirim Beyazit University (AYBU) oraz projektantki Evy Iszoro z Madrytu zakładał stworzenie modułowych siedzisk, które mogą być zestawiane w różnych konfiguracjach w zależności od podejmowanych aktywności i wielkości grupy. Oprócz siedzisk zespół zaprojektował i stworzył zadaszenie z tkaniny rozpiętej na konstrukcji z drewnianych słupów.

– Nasza grupa współpracowała z dwoma tutorami – mówi opiekunka grupy Lidia Kosztołowicz. – Jedną z nich była projektantka mody, która dodała do naszej grupy element pracy z materiałem i jako studenci architektury musieliśmy zrozumieć sposób działania nie tylko materiałów konstrukcyjnych takich jak drewno czy papier, ale też właściwości tekstyliów. Mieliśmy też okazję pracować z maszyną do szycia i łączyć materiały w eksperymentalny sposób, żeby stworzyć zadaszenie.

Jednocześnie zespół opracowywał projekt mebli dla Czasoprzestrzeni, musiał więc podzielić zadania i pracować w podgrupach. W tym samym, krótkim czasie pracował nad dwoma osobnymi projektami.

Architektura z powietrza

Dmuchane struktury projektu Airspace, powstałe pod opieką prof. Javiera Sancheza Meriny z University of Alicante oraz dr inż. arch. Lei Kazaneckiej-Olejnik z PWr, zwracają uwagę na dominację samochodów i degradację podwórzy w kwartałowej zabudowie śródmiejskiej Wrocławia. 

– Uznaliśmy, że wrocławskie podwórka tworzą fajną przestrzeń, ale często mają niewykorzystany potencjał, bo są oblegane przez samochody – mówi Maja Bartelmus, opiekunka grupy. – Nieliczne bywają rearanżowane, by tworzyć tam przestrzenie wspólne. Chcieliśmy w formie happeningu zwrócić uwagę mieszkańców na ten problem naszymi powietrznymi konstrukcjami. Szczególnym wyzwaniem było nie tylko wymyślenie idei i tego, jak nasze obiekty powinny wyglądać, ale też znalezienie odpowiednich materiałów i wymyślenie jak je połączyć ze sobą.

Ruchomy cień

Six Degrees to eksperymentalny projekt wykorzystujący przestrzenny mechanizm platformy Stewarta–Gougha, w którym dwie platformy są połączone sześcioma przegubowymi, zwykle regulowanymi ramionami. Dzięki zmianie długości tych sześciu ramion górna platforma może się poruszać. Autorzy pracujący pod opieką prof. Mauricio Morales-Beltrana z Yaşar University oraz arch. Zofii Czaplickiej z Politechniki Krakowskiej zainspirowani rozwiązaniami z symulatorów lotu, robotyki, czy precyzyjnych urządzeniach pozycjonujących, stworzyli kinetyczną konstrukcję pozwalającą eksperymentować z ruchem, równowagą i zmianą geometrii przestrzennej.

– Największą zaletą użytego przez nas mechanizmu jest mobilność powstałych platform, połączonych sześcioma ruchomymi nogami, co daje możliwość stworzenia ruchomego dachu – mówi opiekunka grupy Dominika Pietrzyk. – Wyzwaniem dla nas było wymyślenie takiego zastosowania tego mechanizmu, które da szansę na wykorzystanie jego zalet w przydatny dla ludzi sposób. Postanowiliśmy wykorzystać górną ruchomą platformę jako dach, który w połączeniu z innymi elementami pozwalałby użytkownikom zmieniać zacienienie ze względu na ruch słońca. Nasza konstrukcja miała być stabilna, ale mobilna.

Odpowiedzialność, sprawczość, rola w grupie

– Uczestnicy naszych warsztatów zyskali kilka rzeczy – podkreśla Jerzy Łątka. – Pierwsza z nich to odpowiedzialność, którą zdobywają widząc, że to co jest narysowane, nie zawsze da się zbudować. 

Druga to nauka współpracy, bo zawsze jest to praca w grupie, która czasami kończy się przyjaźniami czy nawet trwałą bliskością, a czasem jest bardzo trudna. Z tym wiąże się też odnalezienie swojej roli – jedni mają predyspozycje i preferencje, by być frontmanami, inni wolą działać nieco w cieniu. Część osób lubi odkrywać nowe rzeczy, niektórzy wolą dostać konkretne, powtarzalne zadanie. Ktoś woli rozwiązanie techniczne, a ktoś myśli bardziej artystycznie.

Trzecim ważnym zyskiem jest sprawczość – gdy siadają koło zrealizowanych projektów, gdy obejrzą potem zdjęcia, będą naprawdę dumni z tego, co zrobili, że ich wysiłek przyniósł taki efekt. To mocno buduje ich poczucie dumy i własnej wartości, co też jest bardzo ważne w architekturze.

Organizatorami ProtoLAB 2026 byli dr Jerzy Łątka i dr Agata Jasiołek z W1 oraz opiekunowie związani z Kołem Naukowym Humanizacja Środowiska Miejskiego: arch. Kinga Wasilewska (absolwentka PWr), doktorantka Daria Pawłosik i grupa studentów. Warsztaty realizowane były przez W1 oraz Fundację Manus we współpracy z Centrum Kultury Akademickiej i Inicjatyw Lokalnych Czasoprzestrzeń. Partnerami ProtoLAB 2026 były firmy Makita, Wkręt-Met Klimas Corex oraz PAGED sklejka.

ProtoLAB został objęty Patronatem Komisji Architektury i Urbanistyki Polskiej Akademii Nauk oddział we Wrocławiu oraz międzynarodową siecią szkół architektury i sztuki UNIVERSITY of Universities z siedzibą na Uniwersytecie w Alicante. Patronem medialnym było czasopismo Architektura-Murator.

Działanie współfinansowane było w ramach projektu "U-team! Sojusz uniwersytetów europejskich na rzecz budowania wspólnej oferty kształcenia i realizacji badań” realizowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), programu NAWA - Wsparcie Uniwersytetów Europejskich o numerze FERS.01.05-IP.08-0219/23.
 
Działanie współfinansowane było w ramach projektu NAWA „PROM – krótkookresowa wymiana akademicka” realizowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) „Krótkookresowa wymiana akademicka sposobem na podniesienie jakości kształcenia w instytucjach szkolnictwa wyższego i nauki.
 
Działanie dofinansowane było przez Unię Europejską w ramach realizacji programu Erasmus+ (Blended Intensive Programme).