W Karpaczu zakończyło się XXXV Forum Ekonomiczne pod hasłem „Architektura nowego porządku”. W debatach uczestniczyli reprezentanci PWr, poruszając kluczowe tematy strategicznego finansowania uczelni, bezpieczeństwa kraju, rozwoju sztucznej inteligencji oraz współpracy z biznesem.

W trzydniowym wydarzeniu udział wzięli przedstawiciele świata polityki, nauki, biznesu i samorządów. Politechnikę Wrocławską reprezentowały władze uczelni oraz naukowcy specjalizujący się m.in. w rozwoju AI, cyberbezpieczeństwie, technologiach kwantowych i kosmicznych.

10 września

Ostatniego dnia forum przedstawiciele PWr wystąpili panelach, w trakcie których rozmawiano m.in. o współpracy międzynarodowej, wyścigu kosmicznym i rozwoju technologii kwantowych.

W spotkaniu „Komputer kwantowy” naszą uczelnię reprezentował prof. Jacek Oko, dyrektor Wrocławskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego, który mówił m.in. o perspektywach rozwoju tej technologii w Polsce.

– Koniecznie trzeba wspomnieć o roli państwa w tym procesie. Właśnie uzyskaliśmy finansowanie na projekt, którego efektem będzie powstanie co najmniej 50-kubtowego komputera kwantowego. To pokazuje, że potrzeba uczestnictwa w tym wyścigu jest zauważana – mówił prof. Jacek Oko. – Warto wziąć przykład z naszych doświadczeń. Na Politechnice Wrocławskiej mamy uruchomiony kierunek inżynieria kwantowa, na którym kształcimy studentów na I i II stopniu, w Szkole Doktorskiej PWr powstają dwie prace z tej dziedziny, a zorganizowana przez nas szkoła letnia przyciągnęła młodych ludzi z całego świata – dodał.

Dr hab. arch. Karoliny Jaklewicz, prof. uczelni, prorektorka ds. rozwoju i integracji wspólnoty wzięła natomiast udział w rozmowie „Naukowczynie zmieniają świat”.

W swojej wypowiedzi podkreśliła, ze kultura oraz wypracowywanie odpowiednich standardów mają absolutnie kluczowe znaczenie w działalności naukowej. Zwróciła uwagę, że przez lata badaczki i badacze otrzymywali wsparcie głównie ze strony własnych rodzin, jednak instytucje muszą zacząć wdrażać realne mechanizmy systemowe, aby ta odpowiedzialność nie spoczywała wyłącznie na sferze prywatnej.

– Otwierają się przed nami spore możliwości, gdyż w ciągu najbliższych dwóch lat nastąpi zmiana aż na 80 stanowiskach rektorskich w Polsce, a rosnąca liczba prorektorek pokazuje, że coraz więcej kobiet może zdecydować się na start w wyborach. Zauważam jednak, że kobiety wciąż bywają powściągliwe w przyjmowaniu roli liderek, co było widać chociażby na Akademii Górniczo-Hutniczej, gdzie nie przyjęły one oferowanych im stanowisk prorektorskich – mówiła prof. Jaklewicz. – Często stoi za tym brak wzorców, sposób wychowania oraz silne poczucie perfekcjonizmu. Kobieta waha się i nie chce podejmować decyzji, dopóki nie czuje się przygotowana w stu procentach, a życiowa odpowiedzialność za własne dzieci sprawia, że z dużą powściągliwością myśli o przejęciu odpowiedzialności za całą społeczność akademicką – dodała.

Prof. Jaklewicz przyznała, że nie jestem zwolenniczką narzucania odgórnych parytetów przez ministerstwo, ponieważ w odpowiedzi natychmiast pojawia się argumentacja o tzw. „krótkiej ławce”. Jej zdaniem powinniśmy raczej dążyć do takiej zmiany kulturowej, w której funkcjonowanie jednopłciowych gremiów decyzyjnych – niezależnie od tego, czy złożonych z samych mężczyzn, czy samych kobiet – będzie traktowane po prostu jako niezręczność.

– Tylko wtedy instytucje same zaczną szukać różnorodności i odmiennych punktów widzenia, które są niezbędne do tworzenia dobrego środowiska do życia i pracy. Naszym celem jest oferowanie rozwiązań wspierających wszystkich ludzi, a nie tylko wybraną grupę – tłumaczyła prorektorka. – Wdrożyliśmy program powrotu do pracy naukowej po urlopie rodzicielskim, gwarantujący stypendium oraz obniżenie pensum dydaktycznego. Poprzez promowanie zaangażowania mężczyzn w opiekę nad dziećmi chcemy odciążyć kobiety, co w przypadku licznych „rodzin politechnicznych” sprawia, że przerwa rodzicielska staje się dla badaczek mniej dotkliwa. Warto przy tym mocno podkreślić, że posiadanie dzieci w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z osiąganiem wysokich stopni i tytułów naukowych – dodała.

W trakcie debaty „Europa Środkowo-Wschodnia: współpraca, innowacje, szanse” głos zabrał prof. Piotr Młynarz, prorektor ds. organizacji i infrastruktury.

– Kraje regionu Europy Środkowo-Wschodniej powinny zmienić kryteria doboru inwestorów i odejść od przyciągania podmiotów nastawionych wyłącznie na rekrutacje pracowników, co nie pozwala na budowanie i gromadzenie kapitału w kraju – mówił prorektor. – Właściwy inwestor to taki, który wnosi nowoczesne technologie oraz zostawia podatki w kraju, w którym inwestuje – dodał.

Prof. Młynarz dodał, że współpraca z inwestorami powinna opierać się na relacjach partnerskich i wspólnym rozwoju, a nie tylko na dostarczaniu siły roboczej. Jego zdaniem potrzeba jakościowej współpracy i rozwoju technologicznego to kluczowy element takiej kooperacji.

Udział naszej uczelni w forum zamknęła debata „Nowy wyścig kosmiczny: rywalizacja mocarstw i przyszłość Europy”, w której uczestniczył prof. Rafał Walczak, dziekan Wydziału Elektroniki, Fotoniki i Mikrosystemów.

– Technologie kosmiczne stanowią dynamicznie rozwijającą się i strategiczną gałąź przemysłu, stając się ważnym tematem na forach ekonomicznych oraz inspirującym obszarem badawczym. Wyścig kosmiczny trwa od co najmniej pięciu dekad, a choć jego liderem pozostają Stany Zjednoczone, to Europa odgrywa w nim istotną rolę, budując swoją niezależność m.in. poprzez systemy Galileo i telekomunikację – mówił prof. Rafał Walczak.

Jak dodał, Politechnika Wrocławska uczestniczy w tym wyścigu od ponad dwudziestu lat. Pierwsze polskie anteny zamontowane na module naukowym Międzynarodowej Stacji Kosmicznej pochodziły właśnie z naszej uczelni i funkcjonują do dzisiaj. W ostatnich latach konsekwentnie budujemy też naszą pozycję w nowych obszarach, takich jak wytwarzanie w przestrzeni kosmicznej, badanie wpływu grawitacji na organizmy czy przewidywanie pogody kosmicznej. Wraz z partnerami gospodarczymi z Wrocławia i Dolnego Śląska należymy do ścisłego grona kilku uczelni technicznych w Polsce, które są widoczne nie tylko w kraju, ale również w Europie i na świecie.

– W najbliższym czasie planujemy jeszcze bardziej zwiększyć nasz udział w budowaniu polskiej i europejskiej niezależności. Chcemy uczestniczyć w projektach Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz NASA, aby z jednej strony brać udział w rywalizacji technologicznej, a z drugiej – kontynuować zgłębianie tajemnic kosmosu – podkreślił prof. Rafał Walczak. – Nasze działania mają charakter kompleksowy – na uczelni powołaliśmy Centrum Technologii Kosmicznych, a prace związane z tą tematyką prowadzi już dwie trzecie wydziałów Politechniki Wrocławskiej – dodał.

9 września

W środę stoisko PWr odwiedził dr inż. Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego, który ze szczególną uwagą rozmawiał ze studentami, w tym ekipą PWR Racing Team.

Poza tym przedstawiciele Politechniki Wrocławskiej wzięli udział w kolejnych panelach, w trakcie których dyskutowano m.in. o skutecznej współpracy nauki z biznesem, ochronie gospodarki przed zagrożeniami cyfrowymi oraz zastosowaniu AI w zarządzaniu miastami.

W spotkaniu „Od potencjału do wpływu. Jak uruchomić skuteczną współpracę nauki z biznesem?” udział wziął prof. Arkadiusz Wójs, a także rektorzy Politechniki Białostockiej, Politechniki Krakowskiej, Politechniki Śląskiej i Politechniki Poznańskiej oraz prof. Maria Mrówczyńska z MNiSW.

– Polskie politechniki po 1945 roku powstały właśnie po to, aby bezpośrednio służyć swojemu otoczeniu. Ich zadaniem było nie tylko kształcenie inżynierów, ale też realna budowa infrastruktury kraju, w tym elektrowni, zapór wodnych, mostów i dróg. To w dużej mierze dzięki temu ogromnemu wkładowi uczelni technicznych Polska jest dzisiaj nowoczesnym krajem – mówił prof. Arkadiusz Wójs.

Rektor podkreślił, że kluczowym momentem było dołączenie do Unii Europejskiej w 2004 roku, ponieważ uczelnie zyskały wówczas impuls do prowadzenia badań naukowych o zasięgu globalnym – publikowania w języku angielskim, wyjazdów na zachodnie konferencje oraz wydawania czasopism czytanych za granicą. Natomiast dziś politechniki łączą pracę nad nauką o zasięgu globalnym z odpowiedzialnością za rozwój technologii, obronność oraz rozwiązywanie wyzwań o charakterze lokalnym.

– Na Politechnice Wrocławskiej odpowiedzią na te potrzeby są dwa główne filary działania. Pierwszym są interdyscyplinarne centra, które łączą naukowców wokół konkretnych potrzeb technologicznych. Drugim filarem jest Centrum Innowacji i Biznesu, w którym nasi partnerzy mają zapewnioną kompleksową obsługę w całym procesie współpracy z uczelnią – tłumaczył prof. Arkadiusz Wójs.

Dr inż. Jacek Oko, prof. uczelni, dyrektor Wrocławskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego wziął udział w debacie „Cyberbezpieczeństwo Europy: ochrona gospodarki wobec nowych zagrożeń”.

W swoim wystąpieniu powiedział, że nie jesteśmy w stanie zbudować systemów całkowicie odpornych na każde zagrożenie, ponieważ nie da się przewidzieć ani przetestować wszystkich możliwych wektorów ataku.

– Strona atakująca dysponuje przewagą liczebną oraz większą liczbą pomysłów. Z tego powodu celem budowania infrastruktury krytycznej nie jest wyłącznie zabezpieczenie się przed atakiem, ale zapewnienie zdolności do przetrwania ataku oraz sprawnego odbudowania usług i funkcjonowania przedsiębiorstwa, sektora czy państwa – mówił prof. Jacek Oko.

Dodał, że obecnie powszechną praktyką jest wprowadzanie modyfikacji do środowisk IT już po przeprowadzonych testach i audytach, przy czym jedynie niewielki odsetek organizacji powtarza audyt, by zweryfikować dojrzałość nowego rozwiązania. Choć nowe przepisy naciskają na częstsze audyty i raportowanie ukierunkowane na przyszłość, same schematyczne sprawdziany nie gwarantują bezpieczeństwa.

– Wymagane jest podejście oparte na stałym doskonaleniu usług i ciągłym dbanie o higienę bezpieczeństwa, co bywa trudne ze względu na ludzką skłonność do szukania uproszczeń w pracy. Ochrona infrastruktury wymaga myślenia całościowego, uwzględniającego nieoczywiste i proste zagrożenia – podkreślił prof. Jacek Oko. – Kluczowym elementem budowania odporności jest taka struktura, w której wyłączenie lub uszkodzenie jednego fragmentu nie paraliżuje całego systemu. Umożliwia to opanowanie paniki, podjęcie reakcji oraz znalezienie dróg obejściowych – dodał.

Dyrektor zwrócił również uwagę, że do sprawnego funkcjonowania takiego modelu niezbędne są systemy powiadamiania i wsparcia, a także świadoma warstwa zarządcza z odpowiednią decyzyjnością.

W trakcie debaty „Miasta w erze AI: jak zarządzać zmianą” prof. Tomasz Kajdanowicz wraz z przedstawicielami Ministerstwa Cyfryzacji, władz Sopotu i Rzeszowa oraz sektora telekomunikacyjnego mówili o wpływie sztucznej inteligencji na funkcjonowanie miast i zarządzanie zmianami związanymi z rozwojem nowych technologii.

– Mamy w Polsce ogromny potencjał naukowy oraz utalentowanych ludzi rozproszonych po całym kraju. Nie brakuje więc kadr ani kompetencji do tworzenia zaawansowanych rozwiązań technologicznych. Naszym kluczowym wyzwaniem jest brak zdolności absorpcji gospodarczej wypracowywanych technologii – mówił prof. Kajdanowicz. – Z danych Eurostatu wynika, że wykorzystanie sztucznej inteligencji w polskich firmach wynosi zaledwie 8–9%, podczas gdy średnia europejska przekracza 20%. W efekcie, choć sektor nauki jest gotowy do wytwarzania technologii AI, brakuje miejsc, w których moglibyśmy je skutecznie wdrażać i dalej rozwijać – dodał.

Zdaniem naukowca odpowiedzią na te trudności powinna być współpraca ekosystemu gospodarczego z samorządami. Pierwszym krokiem musi być obopólne przyznanie, że żadna ze stron nie zna się jeszcze w pełni na sztucznej inteligencji. Prof. Kajdanowicz zaznaczył, że taki wspólny punkt wyjścia pozwoli na partnerskie poszukiwanie sposobów na zrozumienie tej technologii, jej monetyzację oraz wykorzystanie do zapewniania wysokiej jakości usług publicznych.

– Kwestia ta staje się priorytetowa w obliczu nadchodzącego kryzysu demograficznego. Prognozy GUS wskazują, że do 2050 roku liczba mieszkańców Polski może spaść do 28 milionów. Samorządy i miasta muszą już teraz przygotować się do świadczenia usług publicznych na odpowiednim poziomie w warunkach głębokich zmian demograficznych i zupełnie nowych potrzeb mieszkańców. Przed nami wiele pracy, ale otwarte podejście oraz przemyślana współpraca pozwolą lepiej stawić czoła tym wyzwaniom – podkreślił.

Także w środę prof. Renata Krzyżyńska, prorektorka ds. badań i innowacji wzięła udział w panelu „Wyzwania i perspektywy rozwoju polsko – ukraińskiej współpracy gospodarczej i naukowej w sektorach strategicznych”, w którym opowiadała o badaniach i technologiach rozwijanych na Politechnice Wrocławskiej.

8 września

Najważniejszym punktem pierwszego dnia forum był panel „Nauka jako inwestycja strategiczna państwa. Jaki kontrakt finansowy dla polskich uczelni?”.  W dyskusji udział wzięli wiceminister nauki prof. Maria Mrówczyńska oraz rektorzy Politechniki Wrocławskiej, prof. Arkadiusz Wójs, Uniwersytetu Warszawskiego,prof. Alojzy Z. Nowak, Uniwersytetu Jagiellońskiego, prof. Piotr Jedynak i Politechniki Śląskiej, prof. Marek Pawełczyk.

W trakcie rozmowy poruszono m.in. kwestie nakładów na naukę oraz modelu finansowania nauki, który powinien obowiązywać w Polsce.

Bezpieczeństwo państwa w dobie transformacji cyfrowej

Również we wtorek zorganizowano debatę poświęconą bezpieczeństwu państwa i regionów. Panel „Bezpieczeństwo Polski 2035. Jak nauka, przemysł i państwo budują nową architekturę odporności?” moderował prof. Tadeusz Więckowski, były rektor Politechniki Wrocławskiej.

– Wszyscy doskonale zdajemy sobie sprawę, że dziś za bezpieczeństwo państwa odpowiada nie tylko armia, ale decydują o nim uczelnie, centra badawcze, przedsiębiorstwa technologiczne, samorządy oraz instytucje odpowiedzialne za infrastrukturę krytyczną – mówił prof. Więckowski. – Obecnie zagrożenia mają charakter hybrydowy. Obejmują cybernetykę, dezinformację, zakłócenia łańcuchów dostaw, zagrożenia energetyczne, sztuczną inteligencję i to zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych – dodał.

Były rektor PWr zwrócił uwagę, że aby zmierzyć się z tymi wszystkimi wyzwaniami żadne państwo nie powinno koncentrować się tylko na zakupach nowoczesnego sprzętu, ale powinno przede wszystkim stawiać na rozwój własnych kompetencji technologicznych oraz zdolność współpracy pomiędzy nauką, administracją publiczną i przemysłem.

W rozmowie na ten temat udział wzięła m.in. Agnieszka Szymańska-Kwiecień, dyrektorka Działu Informatyzacji PWr, która podkreśliła, że obecnie nie ma takiej branży, której nasza uczelnia nie udzielałaby wsparcia w zakresie transformacji cyfrowej.

– To oznacza, że dotyka ona właściwie każdego aspektu naszego życia. Jeżeli więc pomyślimy o tak ogromnej liczby danych, musimy mieć również zdolność do ich przetwarzania i analizowania. Po to właśnie inwestujemy w moce obliczeniowe i superkomputery – mówiła Agnieszka Szymańska-Kwiecień. – Dodatkowo mówiąc o zastosowaniach sztucznej inteligencji w tym zakresie, warto także wplatać w te działania takie elementy jak kontrola społeczna. Wszystko po to, aby nadmierne przetwarzanie danych nie prowadziło do poczucia utraty bezpieczeństwa przez społeczeństwo, zamiast do jego podnoszenia – dodała.

Pytana o to, w jakich obszarach Polska może budować własne przewagi technologiczne, dyrektor zwróciła uwagę, że jednym z takich kierunków jest specjalizacja w zakresie sztucznej inteligencji i budowanie takich modeli AI, które mogą służyć do konkretnych zastosowań.

– Innym takim obszarem, który wydaje się interesujący, jest szukanie rozwiązań dla przetwarzania tak zwanego brzegowego, czyli tam, gdzie nie ma dużych zasobów danych. Ciekawym aspektem jest również łączenie pewnych technologii, na przykład technologii obliczeń klasycznych z technologiami kwantowymi – dodała.

W dyskusji brali również udział Jarosław Rabczenko z zarządu województwa dolnośląskiego, wiceprezydent Wrocławia Jakub Mazur, prezydent Wałbrzycha Roman Szełemej oraz Grzegorz Dzik, prezes zarządu firmy Impel.

Sztuczna inteligencja na ratunek demografii

Kolejnym ważnym tematem wtorkowego programu było wykorzystanie sztucznej inteligencji przez miasta i regiony. Moderatorem panelu „Samorząd 2035: Czy sztuczna inteligencja uratuje regiony przed kryzysem demograficznym?” był dr hab. inż. Tomasz Kajdanowicz, prof. uczelni z Wydziału Informatyki i Telekomunikacji PWr. W dyskusji uczestniczyli dr inż. Jan Kocoń z Wydziału Informatyki i Telekomunikacji oraz prof. Piotr Młynarz, prorektor PWr ds. organizacji i infrastruktury.

Eksperci rozmawiali o tym, jak AI może wspierać samorządy w analizowaniu zmian demograficznych, planowaniu usług publicznych i podejmowaniu decyzji dotyczących rozwoju regionów.

– Nasza uczelnia również zmaga się z wyzwaniami cyfryzacji, ale też kształci specjalistów w tej dziedzinie i ją kreuje. Musimy sobie zadać pytanie, jak Polska będzie wyglądała w 2035 r., ale też później w roku 2050, gdy więcej niż 1/3 społeczeństwa będzie miała ponad 60 lat. W tej nowej rzeczywistości AI będzie nam potrzebne do gromadzenia i analizy dokumentów, ale w tym systemie musi być też człowiek, który będzie podejmował decyzje i przyjmie za nie odpowiedzialność – mówił prof. Piotr Młynarz, prorektor ds. organizacji i infrastruktury. – W przyszłości zmieni się także sposób funkcjonowania samorządu na bardziej proaktywny, bo dzięki AI będzie on mógł przewidzieć problemy i je niwelować zanim wystąpią. Żeby to jednak było możliwe konieczna jest głęboka cyfryzacja miast, miasteczek i wsi – dodał.

W trakcie spotkania poruszono również kwestię wykorzystania przez samorządy polskiego modelu językowego PLLuM, który jest rozwijany m.in. na Politechnice Wrocławskiej. Na pytanie o to, czy administracja publiczna byłaby w stanie poradzić sobie bez niego lub korzystać z innego rozwiązania, dr inż. Jan Kocoń powiedział, że byłoby bardzo ryzykowne.

– Kluczowa jest tutaj kwestia bezpieczeństwa modeli językowych, które pochodzą z zewnątrz. Mamy doświadczenie we współpracy z administracją publiczną oraz wieloma instytucjami finansowymi i wiemy, że panuje tam duży opór przed wdrażaniem rozwiązań, które nie są certyfikowane – tłumaczył naukowiec. – PLLuM powstał w sposób w pełni monitorowany, a dodatkowo mamy kadry, które są w stanie ten model dalej rozwijać i jesteśmy w stanie szybko reagować na zachodzące zmiany i pojawiające się problemy. Wykorzystując zewnętrzne rozwiązania byłoby to dużo trudniejsze – dodał.

Pomost między nauką a biznesem

We wtorek prof. Arkadiusz Wójs wziął również udział w panelu „Przygotowanie uczelni do współpracy z biznesem”, który zgromadził przedstawicieli szkół wyższych, Związku Banków Polskich i przedsiębiorstw. Uczestnicy rozmawiali o warunkach potrzebnych do rozwijania trwałych relacji między środowiskiem akademickim a gospodarką.

W trakcie dyskusji prof. Wójs podkreślił, że uczelnie techniczne kształcą nie tylko inżynierów, ale także przyszłych przedsiębiorców, którzy realnie wpływają na rozwój gospodarki oraz sektora startupów.

– Techniczne przygotowanie oferowane przez Politechnikę Wrocławską naturalnie kształtuje postawy przedsiębiorcze. Z raportów wynika, że większość startupów powstających w okolicach Wrocławia i na Dolnym Śląsku jest tworzona przez naszych absolwentów lub osoby powiązane z naszą uczelnią – mówił prof. Wójs. – Przełomowe odkrycia naukowe szybko stają się dobrem całego świata, dają więc konkretnej firmie jedynie krótką przewagę, ale ostatecznie przynoszą korzyść wszystkim ludziom – dodał.

Rektor przyznał, że chociaż uczelnie sprawnie rozwiązują doraźne problemy technologiczne, to brakuje im jednak trwałej i stabilnej relacji z przemysłem, na wzór ośrodków z Europy Zachodniej.

– Politechnika Wrocławska dąży obecnie do uzyskania statusu uczelni badawczej, co ma zapewnić m.in. znaczne fundusze na komercjalizację odkryć oraz wdrażanie innowacji. Celem tych działań jest stworzenie systemu, w którym badania naukowe przekładają się na wzrost konkurencyjności firm w perspektywie najbliższej dekady – zapowiedział prof. Wójs.

Zapraszamy na nasze stoisko

Przez cały czas trwania Forum działa stoisko Politechniki Wrocławskiej. W strefie „Dolny Śląsk, strefa możliwości” można zobaczyć m.in. najnowszy elektryczny bolid zespołu PWR Racing Team, łazika marsjańskiego zbudowanego przez studentów z Koła Naukowego Robotyków KoNaR oraz porozmawiać z przedstawicielami uczelni o badaniach, nowych technologiach i współpracy z biznesem.

mic